Dostosowania na egzaminie ósmoklasisty — pełny przewodnik

Egzamin ósmoklasisty ma być sprawdzeniem wiedzy — nie sprawdzeniem tego, czy dobrze widzisz, słyszysz, czy potrafisz szybko pisać ręcznie. Dlatego CKE przewiduje dostosowania: zmiany w formie arkusza albo w warunkach pisania egzaminu, dla uczniów, którym różne trudności — zdrowotne, rozwojowe albo losowe — utrudniałyby normalne przystąpienie do egzaminu na takich samych zasadach jak inni.

Jeśli czytasz ten artykuł, bo dotyczy Cię jedna z sytuacji poniżej: to nic, czego trzeba się wstydzić. Dostosowania nie dają "łatwiejszego" egzaminu — dają taki egzamin, w którym Twoja trudność nie decyduje o wyniku bardziej, niż powinna. Poniżej wyjaśniamy, kto może z nich skorzystać, na jakiej podstawie i jak to zgłosić.

Dwa rodzaje dostosowań

CKE rozróżnia dwa tory pomocy, które można łączyć:

• Dostosowanie formy — dostajesz inny arkusz niż standardowy: np. z większą czcionką, w alfabecie Braille'a, czy z inną strukturą pytań.
• Dostosowanie warunków — arkusz masz taki jak inni, ale zmieniają się warunki pisania: więcej czasu, obecność osoby wspomagającej, inne miejsce w sali, dodatkowy sprzęt.

Niektórym uczniom przysługuje tylko forma, niektórym tylko warunki, a niektórym oba tory naraz — zależy to od rodzaju trudności.

Na jakiej podstawie przyznaje się dostosowanie

Dostosowanie nie jest przyznawane "na oko" — musi mieć podstawę w jednym z dokumentów:

• orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (wydaje poradnia psychologiczno-pedagogiczna) — dla niepełnosprawności, niedostosowania społecznego czy zagrożenia niedostosowaniem,
• orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania,
• opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej o specyficznych trudnościach w uczeniu się (np. dysleksja, dysgrafia, dysortografia, dyskalkulia) — opinia mogła być wydana od klasy IV do końca szkoły podstawowej,
• zaświadczenie lekarskie — przy chorobie lub czasowej niesprawności.

Bez jednego z tych dokumentów szkoła nie może samodzielnie przyznać dostosowania — to nie decyzja "na wyczucie" nauczyciela, a formalna procedura.

Komu przysługuje jakie dostosowanie — przegląd sytuacji

Poniżej opisujemy główne grupy sytuacji, w których przysługują dostosowania, w prostych słowach. Każda kategoria ma swój dokument źródłowy i swój sposób wsparcia — nie ma jednego uniwersalnego "pakietu dla wszystkich".

Niepełnosprawności — na podstawie orzeczenia

Dotyczy uczniów z autyzmem (w tym z zespołem Aspergera), słabowidzących, niewidomych, słabosłyszących i niesłyszących, z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim oraz z niepełnosprawnością ruchową (np. spowodowaną mózgowym porażeniem dziecięcym). Dla większości z tych grup CKE przygotowuje osobny arkusz (np. z większą czcionką, w Braille'u, czy dostosowaną treścią), a dodatkowo — wydłużony czas pracy. W zależności od sytuacji może też być przyznana obecność osoby wspomagającej (np. tyflopedagoga, surdopedagoga) albo możliwość pisania na komputerze.

Osobna, ważna informacja: uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym nie przystępują do egzaminu ósmoklasisty w ogóle — to nie dotyczy niepełnosprawności intelektualnej w stopniu lekkim, dla której egzamin jest dostosowany, ale przeprowadzany.

Dysleksja, dysgrafia, dysortografia, dyskalkulia — na podstawie opinii poradni

Jeśli masz opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej o specyficznych trudnościach w uczeniu się, arkusz zostaje taki jak dla innych, ale mogą Ci przysługiwać:

• wydłużenie czasu pracy (maksymalnie: +45 min na polskim, +40 min na matematyce, +35 min na języku obcym),
• możliwość zaznaczania odpowiedzi w zeszycie zadań, bez przenoszenia na kartę odpowiedzi,
• pisanie na komputerze, jeśli masz poważne trudności z pisaniem ręcznym i wcześniej korzystałeś z tego wsparcia w szkole,
• przy głębokiej dysleksji — pomoc nauczyciela w czytaniu poleceń,
• przy dyskalkulii — kalkulator prosty na egzaminie z matematyki, ale tylko jeśli to wprost wskazano w opinii poradni i faktycznie korzystałeś z tego w szkole. To jedyny legalny wyjątek od zakazu kalkulatora, o którym pisaliśmy w artykule o przyborach.

Choroba i czasowa niesprawność — na podstawie zaświadczenia lekarskiego

Jeśli jesteś chory (przewlekle lub czasowo, np. masz złamaną rękę), zaświadczenie lekarskie może dać Ci prawo do: korzystania z zaleconego przez lekarza sprzętu medycznego i leków w czasie egzaminu, dostosowanego miejsca pracy, a w niektórych sytuacjach — pomocy nauczyciela w zapisywaniu dyktowanych odpowiedzi.

Sytuacje kryzysowe, trudności adaptacyjne, zaburzenia komunikacji językowej — na podstawie opinii rady pedagogicznej

Jeśli przechodzisz przez trudny czas (np. sytuację kryzysową czy traumatyczną), wróciłeś niedawno z nauki za granicą, albo masz zaburzenia komunikacji językowej — szkoła (rada pedagogiczna) może wydać pozytywną opinię, na podstawie której przysługuje Ci m.in. wydłużenie czasu, obecność specjalisty albo pisanie w osobnej sali.

Zaburzenie widzenia barw

Na podstawie zaświadczenia lekarskiego przysługuje dostosowany arkusz z prawem do zaznaczania odpowiedzi w zeszycie zadań, bez przenoszenia ich na kartę odpowiedzi.

Cudzoziemcy — komu przysługuje wsparcie językowe

Jeśli mieszkasz w Polsce, ale polski nie jest Twoim pierwszym językiem i masz trudności ze zrozumieniem czytanego tekstu, może przysługiwać Ci dostosowany arkusz z języka polskiego i matematyki oraz możliwość korzystania ze słownika dwujęzycznego. Podstawą jest pozytywna opinia rady pedagogicznej szkoły.

Ważne zastrzeżenie: dokładne zasady dotyczące uczniów-obywateli Ukrainy w tym komunikacie CKE były w pewnym momencie warunkowo zmieniane w związku z nowelizacją odrębnych przepisów o kształceniu dzieci z Ukrainy. Jeśli ta sytuacja Cię dotyczy, sprawdź najnowszą wersję komunikatu CKE o dostosowaniach na cke.gov.pl albo zapytaj wychowawcę — stan prawny w tym obszarze może się zmieniać, a my nie chcemy podawać Ci nieaktualnej informacji.

Terminy — kiedy to wszystko trzeba zgłosić

Dostosowania mają swój harmonogram, ustalany na nowo każdego roku szkolnego. Dla roku szkolnego 2025/2026 wyglądał on tak (orientacyjnie — sprawdź aktualny komunikat na dany rok):

• do końca września — szkoła informuje uczniów i rodziców o możliwych dostosowaniach,
• do połowy października — trzeba złożyć zaświadczenie lekarskie albo opinię poradni,
• do końca listopada — dyrektor szkoły informuje na piśmie, jakie dostosowania zostały przyznane,
• kilka dni później — rodzice (albo pełnoletni uczeń) potwierdzają, czy z tych dostosowań korzystają.

Jeśli trudność pojawia się nagle (np. wypadek tuż przed egzaminem) — dostosowania "z konieczności" zgłasza się niezwłocznie, bez czekania na te terminy.

Jak to zgłosić — krok po kroku

1. 1Rozmawiasz z rodzicem/opiekunem i wychowawcą o tym, że masz orzeczenie, opinię poradni albo zaświadczenie lekarskie.
2. 2Rodzic (albo pełnoletni uczeń) składa odpowiedni dokument w szkole, w terminie wskazanym przez dyrektora.
3. 3Rada pedagogiczna szkoły wskazuje konkretny sposób dostosowania z listy przewidzianej w komunikacie CKE.
4. 4Dyrektor szkoły informuje na piśmie, jakie dostosowania zostały przyznane.
5. 5Rodzic/pełnoletni uczeń potwierdza, że chce z nich skorzystać (możesz też odmówić, jeśli nie chcesz).

Ty jako uczeń nie musisz "wypełniać wniosków do CKE" — całą formalną stronę prowadzi szkoła. Twoja rola to zgłoszenie sytuacji rodzicom i dostarczenie właściwego dokumentu.

Podsumowanie

Dostosowania na egzaminie ósmoklasisty obejmują wiele różnych sytuacji — od niepełnosprawności, przez dysleksję i dyskalkulię, po chorobę czy trudną sytuację życiową. W każdej z nich zasadą jest to samo: właściwy dokument (orzeczenie, opinia albo zaświadczenie) + zgłoszenie przez szkołę w odpowiednim terminie. Jeśli nie jesteś pewny, czy Twoja sytuacja się kwalifikuje — zapytaj wychowawcę albo pedagoga szkolnego. To jest dokładnie do tego, po co tam są.

Zobacz też

• Co zabrać na egzamin ósmoklasisty
• Termin dodatkowy egzaminu ósmoklasisty
• Egzamin ósmoklasisty — najważniejsze informacje