Język polski — Maj 2022

Aleksander Fredro ZEMSTA

AKT PIERWSZY SCENA SIÓDMA

Papkin, Śmigalski, kilku służących z kijami, później Rejent i Cześnik w oknach.

PAPKIN Panie majster, proszę waści Przyzwoicie, grzecznie, ładnie, Nie murować tu z napaści, Bo mu na grzbiet co upadnie.

po krótkim milczeniu

Wy zaś drudzy, dobrzy ludzie, Którzy młotki, piony, kielnie W niepotrzebnym dzisiaj trudzie Używacie arcydzielnie, Idźcie wszyscy precz do czarta!

po krótkim milczeniu

Będzie, widzę, rzecz uparta! Ta hołota, jakby głucha, Mego słowa ani słucha. – No, Śmigalski! nie trać czasu, – Ściągniej za kark! weź narzędzie! Grzecznie, ładnie, bez hałasu, Niech wszystkiemu koniec będzie. Nic się nie bój – ja za tobą.

Śmigalski posuwa się ze służącymi ku mularzom¹. – Papkin cofa się za róg domu.

ŚMIGALSKI Precz! precz!

REJENT (w oknie) Stójcie! co to znaczy?

ŚMIGALSKI Cześnik, pan mój, kazać raczy, Aby muru nie kończono.

CZEŚNIK (w oknie) Tak jest, każę, bo mam prawo. Dalej naprzód! dalej żwawo!

Śmigalski posuwa się naprzód. – Papkin, który był wyszedł, znowu się cofa za róg domu.

REJENT Jakie prawo?

CZEŚNIK Jak kupiono Mur graniczny, tak zostanie.

REJENT Ależ, luby, miły panie, To szaleństwo z waszej strony – I mur będzie naprawiony.

CZEŚNIK Wprzódy trupem go zaścielę.

REJENT (do mularzy) Kończcie śmiało, przyjaciele, Gardźcie ze mną próżnym krzykiem.

CZEŚNIK Chcesz więc bójki?

REJENT Mój Cześniku, Mój sąsiedzie, luby, miły, Przestań też być rozbójnikiem.

CZEŚNIK Co! jak! – Żwawo! bij, co siły!

Śmigalski z swoimi ludźmi wstępuje na mur. – Mularze cofają się tak, że bójka zostaje zakryta częścią muru całego.

REJENT Panie majster, ja w obronie – Nic się nie bój! – Niechaj bije, Kiedy go tam świędzą dłonie. Dobrze! dobrze! – po czuprynie. Ot, tak – lepiej! – co się wlezie! Nic się nie bój! – tego trzeba. – Niechaj bije! Świat nie zginie! Ja Cześnika za to skryję², Gdzie nie widać ziemi, nieba.

CZEŚNIK (wołając za siebie) Hej! Gerwazy! daj gwintówkę!³ Niechaj strącę tę makówkę! Prędko!

Rejent zamyka okno.

Ha, ha! fugas chrustas!⁴ No, Śmigalski, dosyć będzie! Daj półzłotka abo złoty Baserunku⁵ dla hołoty, Ale zabierz im narzędzie. Dosyć, dosyć na dziś będzie.

Zamyka okno.

Po odejściu wszystkich Papkin, obejrzawszy się, że już nie ma nikogo, mówi ku murowi:

PAPKIN (sam) Ha! hultaje, precz mi z drogi, Bo na miazgę was rozgniotę – Nie zostanie jednej nogi. A mam diablą dziś ochotę! Wielu was tam? Chodź tu który! Nie wylezie żaden z dziury? O, wy łotry! O, wy tchórze! Jutro cały zamek zburzę.

(Aleksander Fredro, Zemsta, [w:] tegoż, Wybór komedii, Wrocław 2018.)

¹ Mularz – dawniej: murarz. ² Skryję – tu: doprowadzę do uwięzienia. ³ Gwintówka – rodzaj strzelby. ⁴ Fugas chrustas – tu: uciekasz w chrusty, czyli w krzaki. ⁵ Baserunek – wynagrodzenie za pobicie, odszkodowanie.

Na podstawie przytoczonego fragmentu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Aleksander Fredro ZEMSTA

AKT PIERWSZY SCENA SIÓDMA

Papkin, Śmigalski, kilku służących z kijami, później Rejent i Cześnik w oknach.

PAPKIN Panie majster, proszę waści Przyzwoicie, grzecznie, ładnie, Nie murować tu z napaści, Bo mu na grzbiet co upadnie.

po krótkim milczeniu

Wy zaś drudzy, dobrzy ludzie, Którzy młotki, piony, kielnie W niepotrzebnym dzisiaj trudzie Używacie arcydzielnie, Idźcie wszyscy precz do czarta!

po krótkim milczeniu

Będzie, widzę, rzecz uparta! Ta hołota, jakby głucha, Mego słowa ani słucha. – No, Śmigalski! nie trać czasu, – Ściągniej za kark! weź narzędzie! Grzecznie, ładnie, bez hałasu, Niech wszystkiemu koniec będzie. Nic się nie bój – ja za tobą.

Śmigalski posuwa się ze służącymi ku mularzom¹. – Papkin cofa się za róg domu.

ŚMIGALSKI Precz! precz!

REJENT (w oknie) Stójcie! co to znaczy?

ŚMIGALSKI Cześnik, pan mój, kazać raczy, Aby muru nie kończono.

CZEŚNIK (w oknie) Tak jest, każę, bo mam prawo. Dalej naprzód! dalej żwawo!

Śmigalski posuwa się naprzód. – Papkin, który był wyszedł, znowu się cofa za róg domu.

REJENT Jakie prawo?

CZEŚNIK Jak kupiono Mur graniczny, tak zostanie.

REJENT Ależ, luby, miły panie, To szaleństwo z waszej strony – I mur będzie naprawiony.

CZEŚNIK Wprzódy trupem go zaścielę.

REJENT (do mularzy) Kończcie śmiało, przyjaciele, Gardźcie ze mną próżnym krzykiem.

CZEŚNIK Chcesz więc bójki?

REJENT Mój Cześniku, Mój sąsiedzie, luby, miły, Przestań też być rozbójnikiem.

CZEŚNIK Co! jak! – Żwawo! bij, co siły!

Śmigalski z swoimi ludźmi wstępuje na mur. – Mularze cofają się tak, że bójka zostaje zakryta częścią muru całego.

REJENT Panie majster, ja w obronie – Nic się nie bój! – Niechaj bije, Kiedy go tam świędzą dłonie. Dobrze! dobrze! – po czuprynie. Ot, tak – lepiej! – co się wlezie! Nic się nie bój! – tego trzeba. – Niechaj bije! Świat nie zginie! Ja Cześnika za to skryję², Gdzie nie widać ziemi, nieba.

CZEŚNIK (wołając za siebie) Hej! Gerwazy! daj gwintówkę!³ Niechaj strącę tę makówkę! Prędko!

Rejent zamyka okno.

Ha, ha! fugas chrustas!⁴ No, Śmigalski, dosyć będzie! Daj półzłotka abo złoty Baserunku⁵ dla hołoty, Ale zabierz im narzędzie. Dosyć, dosyć na dziś będzie.

Zamyka okno.

Po odejściu wszystkich Papkin, obejrzawszy się, że już nie ma nikogo, mówi ku murowi:

PAPKIN (sam) Ha! hultaje, precz mi z drogi, Bo na miazgę was rozgniotę – Nie zostanie jednej nogi. A mam diablą dziś ochotę! Wielu was tam? Chodź tu który! Nie wylezie żaden z dziury? O, wy łotry! O, wy tchórze! Jutro cały zamek zburzę.

(Aleksander Fredro, Zemsta, [w:] tegoż, Wybór komedii, Wrocław 2018.)

¹ Mularz – dawniej: murarz. ² Skryję – tu: doprowadzę do uwięzienia. ³ Gwintówka – rodzaj strzelby. ⁴ Fugas chrustas – tu: uciekasz w chrusty, czyli w krzaki. ⁵ Baserunek – wynagrodzenie za pobicie, odszkodowanie.

Dokończ zdanie tak, aby było zgodne z treścią przytoczonego fragmentu. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Papkin i kilku służących Cześnika przychodzą do mularzy, aby

Aleksander Fredro ZEMSTA

AKT PIERWSZY SCENA SIÓDMA

Papkin, Śmigalski, kilku służących z kijami, później Rejent i Cześnik w oknach.

PAPKIN Panie majster, proszę waści Przyzwoicie, grzecznie, ładnie, Nie murować tu z napaści, Bo mu na grzbiet co upadnie.

po krótkim milczeniu

Wy zaś drudzy, dobrzy ludzie, Którzy młotki, piony, kielnie W niepotrzebnym dzisiaj trudzie Używacie arcydzielnie, Idźcie wszyscy precz do czarta!

po krótkim milczeniu

Będzie, widzę, rzecz uparta! Ta hołota, jakby głucha, Mego słowa ani słucha. – No, Śmigalski! nie trać czasu, – Ściągniej za kark! weź narzędzie! Grzecznie, ładnie, bez hałasu, Niech wszystkiemu koniec będzie. Nic się nie bój – ja za tobą.

Śmigalski posuwa się ze służącymi ku mularzom¹. – Papkin cofa się za róg domu.

ŚMIGALSKI Precz! precz!

REJENT (w oknie) Stójcie! co to znaczy?

ŚMIGALSKI Cześnik, pan mój, kazać raczy, Aby muru nie kończono.

CZEŚNIK (w oknie) Tak jest, każę, bo mam prawo. Dalej naprzód! dalej żwawo!

Śmigalski posuwa się naprzód. – Papkin, który był wyszedł, znowu się cofa za róg domu.

REJENT Jakie prawo?

CZEŚNIK Jak kupiono Mur graniczny, tak zostanie.

REJENT Ależ, luby, miły panie, To szaleństwo z waszej strony – I mur będzie naprawiony.

CZEŚNIK Wprzódy trupem go zaścielę.

REJENT (do mularzy) Kończcie śmiało, przyjaciele, Gardźcie ze mną próżnym krzykiem.

CZEŚNIK Chcesz więc bójki?

REJENT Mój Cześniku, Mój sąsiedzie, luby, miły, Przestań też być rozbójnikiem.

CZEŚNIK Co! jak! – Żwawo! bij, co siły!

Śmigalski z swoimi ludźmi wstępuje na mur. – Mularze cofają się tak, że bójka zostaje zakryta częścią muru całego.

REJENT Panie majster, ja w obronie – Nic się nie bój! – Niechaj bije, Kiedy go tam świędzą dłonie. Dobrze! dobrze! – po czuprynie. Ot, tak – lepiej! – co się wlezie! Nic się nie bój! – tego trzeba. – Niechaj bije! Świat nie zginie! Ja Cześnika za to skryję², Gdzie nie widać ziemi, nieba.

CZEŚNIK (wołając za siebie) Hej! Gerwazy! daj gwintówkę!³ Niechaj strącę tę makówkę! Prędko!

Rejent zamyka okno.

Ha, ha! fugas chrustas!⁴ No, Śmigalski, dosyć będzie! Daj półzłotka abo złoty Baserunku⁵ dla hołoty, Ale zabierz im narzędzie. Dosyć, dosyć na dziś będzie.

Zamyka okno.

Po odejściu wszystkich Papkin, obejrzawszy się, że już nie ma nikogo, mówi ku murowi:

PAPKIN (sam) Ha! hultaje, precz mi z drogi, Bo na miazgę was rozgniotę – Nie zostanie jednej nogi. A mam diablą dziś ochotę! Wielu was tam? Chodź tu który! Nie wylezie żaden z dziury? O, wy łotry! O, wy tchórze! Jutro cały zamek zburzę.

(Aleksander Fredro, Zemsta, [w:] tegoż, Wybór komedii, Wrocław 2018.)

¹ Mularz – dawniej: murarz. ² Skryję – tu: doprowadzę do uwięzienia. ³ Gwintówka – rodzaj strzelby. ⁴ Fugas chrustas – tu: uciekasz w chrusty, czyli w krzaki. ⁵ Baserunek – wynagrodzenie za pobicie, odszkodowanie.

Czy sformułowanie żyją jak pies z kotem trafnie określa relację między Cześnikiem a Rejentem? Uzasadnij swoją odpowiedź, odwołując się do przytoczonego fragmentu Zemsty.

Aleksander Fredro ZEMSTA

AKT PIERWSZY SCENA SIÓDMA

Papkin, Śmigalski, kilku służących z kijami, później Rejent i Cześnik w oknach.

PAPKIN Panie majster, proszę waści Przyzwoicie, grzecznie, ładnie, Nie murować tu z napaści, Bo mu na grzbiet co upadnie.

po krótkim milczeniu

Wy zaś drudzy, dobrzy ludzie, Którzy młotki, piony, kielnie W niepotrzebnym dzisiaj trudzie Używacie arcydzielnie, Idźcie wszyscy precz do czarta!

po krótkim milczeniu

Będzie, widzę, rzecz uparta! Ta hołota, jakby głucha, Mego słowa ani słucha. – No, Śmigalski! nie trać czasu, – Ściągniej za kark! weź narzędzie! Grzecznie, ładnie, bez hałasu, Niech wszystkiemu koniec będzie. Nic się nie bój – ja za tobą.

Śmigalski posuwa się ze służącymi ku mularzom¹. – Papkin cofa się za róg domu.

ŚMIGALSKI Precz! precz!

REJENT (w oknie) Stójcie! co to znaczy?

ŚMIGALSKI Cześnik, pan mój, kazać raczy, Aby muru nie kończono.

CZEŚNIK (w oknie) Tak jest, każę, bo mam prawo. Dalej naprzód! dalej żwawo!

Śmigalski posuwa się naprzód. – Papkin, który był wyszedł, znowu się cofa za róg domu.

REJENT Jakie prawo?

CZEŚNIK Jak kupiono Mur graniczny, tak zostanie.

REJENT Ależ, luby, miły panie, To szaleństwo z waszej strony – I mur będzie naprawiony.

CZEŚNIK Wprzódy trupem go zaścielę.

REJENT (do mularzy) Kończcie śmiało, przyjaciele, Gardźcie ze mną próżnym krzykiem.

CZEŚNIK Chcesz więc bójki?

REJENT Mój Cześniku, Mój sąsiedzie, luby, miły, Przestań też być rozbójnikiem.

CZEŚNIK Co! jak! – Żwawo! bij, co siły!

Śmigalski z swoimi ludźmi wstępuje na mur. – Mularze cofają się tak, że bójka zostaje zakryta częścią muru całego.

REJENT Panie majster, ja w obronie – Nic się nie bój! – Niechaj bije, Kiedy go tam świędzą dłonie. Dobrze! dobrze! – po czuprynie. Ot, tak – lepiej! – co się wlezie! Nic się nie bój! – tego trzeba. – Niechaj bije! Świat nie zginie! Ja Cześnika za to skryję², Gdzie nie widać ziemi, nieba.

CZEŚNIK (wołając za siebie) Hej! Gerwazy! daj gwintówkę!³ Niechaj strącę tę makówkę! Prędko!

Rejent zamyka okno.

Ha, ha! fugas chrustas!⁴ No, Śmigalski, dosyć będzie! Daj półzłotka abo złoty Baserunku⁵ dla hołoty, Ale zabierz im narzędzie. Dosyć, dosyć na dziś będzie.

Zamyka okno.

Po odejściu wszystkich Papkin, obejrzawszy się, że już nie ma nikogo, mówi ku murowi:

PAPKIN (sam) Ha! hultaje, precz mi z drogi, Bo na miazgę was rozgniotę – Nie zostanie jednej nogi. A mam diablą dziś ochotę! Wielu was tam? Chodź tu który! Nie wylezie żaden z dziury? O, wy łotry! O, wy tchórze! Jutro cały zamek zburzę.

(Aleksander Fredro, Zemsta, [w:] tegoż, Wybór komedii, Wrocław 2018.)

¹ Mularz – dawniej: murarz. ² Skryję – tu: doprowadzę do uwięzienia. ³ Gwintówka – rodzaj strzelby. ⁴ Fugas chrustas – tu: uciekasz w chrusty, czyli w krzaki. ⁵ Baserunek – wynagrodzenie za pobicie, odszkodowanie.

Na podstawie przytoczonego fragmentu oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Na podstawie całego utworu Zemsta ułóż poniższe treści zgodnie z porządkiem chronologicznym. Wpisz litery A, B, D, E w kratki we właściwej kolejności.

A. Przybycie Papkina do domu Cześnika. B. Decyzja Cześnika o ślubie Wacława i Klary. C. Przyjęcie przez Podstolinę oświadczyn Cześnika. D. Zakończenie konfliktu między Cześnikiem a Rejentem. E. Plany Rejenta dotyczące małżeństwa Wacława z Podstoliną.

W arkuszu wydrukowano pięć kratek połączonych strzałkami (kratka 1 → kratka 2 → kratka 3 → kratka 4 → kratka 5). Kratka 2. jest już wypełniona przykładowo literą C — należy uzupełnić pozostałe cztery kratki (1., 3., 4. i 5.) literami A, B, D, E we właściwej kolejności chronologicznej.

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Wypowiedź Wacława: Tak jest – zgoda, / A Bóg wtedy rękę poda, jest puentą Zemsty i stanowi nawiązanie do

Obejrzyj poniższe kadry filmowe z ekranizacji Zemsty w reżyserii Andrzeja Wajdy i przeczytaj zamieszczone pod nimi fragmenty utworu Aleksandra Fredry.

Kadr filmowy nr 1. Papkin pisze testament, ponieważ podejrzewa, że został otruty przez Rejenta.

PAPKIN Umrzeć, umrzeć, wielkie Nieba! po krótkim milczeniu Lecz gdzież była moja głowa! Jam go beształ, mieszał z błotem. On traktament miał dać potem; I ten pośpiech jego wielki, Z jakim wziął się do butelki, Z jakim nalał lampkę całą, Jeszczeże mi było mało!... Tak połknąłem, mam truciznę. Już się z tego nie wyśliznę, Więc testament mój ułożę…

Kadr filmowy nr 2. Cześnik dyktuje Dyndalskiemu list, który zamierza wysłać do Wacława w imieniu Klary.

CZEŚNIK […] No, no – pisz waść, a dokładnie. dyktuje „Bardzo proszę”… mocium panie… Mocium panie… „me wezwanie”… Mocium panie… „wziąć w sposobie, Jako ufność ku osobie”… Mocium panie… „waszmość pana. Która lubo mało znana… Która lubo mało znana”…

Która z sytuacji, zaprezentowanych na powyższych kadrach filmowych, jest – Twoim zdaniem – bardziej komiczna? Wybierz jedną sytuację i uzasadnij swoją odpowiedź. W uzasadnieniu uwzględnij dwa z trzech rodzajów komizmu (sytuacyjny, słowny, postaci) obecnych w wybranej przez Ciebie sytuacji.

Spośród lektur obowiązkowych – innych niż Zemsta – wybierz tę, która potwierdza trafność stwierdzenia Zgoda buduje, niezgoda rujnuje. Podaj tytuł tej lektury oraz jej bohaterów, których zachowanie jest potwierdzeniem trafności tego stwierdzenia. Uzasadnij swój wybór. W uzasadnieniu przywołaj sytuację z tej lektury, ilustrującą Twoją argumentację.

Uwaga! Lista lektur obowiązkowych znajduje się na stronie 3 tego arkusza egzaminacyjnego.

Tytuł lektury: ……………………………………

Bohaterowie lektury: ……………………………………

Uzasadnienie wyboru: ……………………………………

Dokończ poniższe zdania. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.

W wypowiedzeniu Jutro cały zamek zburzę podkreślony wyraz zamek pełni funkcję A/B. Taką samą funkcję wyraz zamek pełni w wypowiedzeniu C/D.

W jednej ze szkół uczniowie w ramach projektu przygotowali fiszki edukacyjne dotyczące lektur szkolnych. W tekście umieszczonym na jednej z fiszek zabrakło trzech przecinków. Uzupełnij poniższy zapis tak, aby był zgodny z zasadami interpunkcyjnymi.

Treść utworu ma swe źródło w autentycznym konflikcie. Aleksander Fredro znalazł akta procesowe z XVII wieku, które dotyczyły konfliktu dawnych właścicieli zamku. Piotr Firlej, jako wojewoda uważał Jana Skotnickiego za niegodnego siebie sąsiada i dokuczał mu gdy tylko nadarzała się do tego sposobność. Skotnicki nie ustępował mu więc sprawa znalazła się w trybunale. Kres zatargowi położył dopiero ślub córki Jana Skotnickiego z synem Piotra Firleja.

Andrzej Kojder POCHWAŁA PRZYJAŹNI

Świat współczesny nie przypomina ateńskiej agory¹. Ludziom w XXI wieku jest bliżej do siebie, ale rzadziej i krócej są ze sobą. Będąc w ciągłym ruchu, nawiązują za pośrednictwem nowych mediów kontakty powierzchowne i krótkotrwałe. Nie mają czasu na przyjaźń, co najwyżej zawierają znajomości. Monitor komputera i klawiatura oraz wyświetlacz telefonu komórkowego zastępują im kontakty face-to-face² lub też są nowym, uproszczonym rodzajem tych kontaktów.

W szybko zmieniającym się świecie coraz częściej słyszy się pytanie: Co w życiu jest ważne? Zapytano o to filozofa Leszka Kołakowskiego, który odpowiedział: „[…] wśród dóbr ważnych w życiu na pierwszym miejscu jest przyjaźń. Potrzebujemy osób, którym możemy ufać, o których wiemy, że nas nie oszukają, nie zdradzą, pomogą w potrzebie i że my powinniśmy im służyć w biedach, które przecież każdego spotykają i które bez przyjaciół bardzo trudno jest przetrwać. Co więcej – przyjaźń to jest dobro, które w bardzo dużym stopniu zależy od nas. Możemy je sami własnym wysiłkiem utkać. Bo przyjaźń to więź zaufania, którą każdy z nas może wokół siebie budować”.

W myśli europejskiej prekursorem³ rozważań o przyjaźni jest Arystoteles⁴. Wszelka przyjaźń, zauważa Arystoteles, polega na podobieństwie i zaufaniu. Jej rola jest wieloraka. Ludziom młodym pomaga uniknąć błędów, ludzi dojrzałych pobudza do większych czynów, a starszych otacza opieką i wzmacnia ich nadwątlone siły. Podstawą przyjaźni jest wzajemna życzliwość, zgodność upodobań, gotowość do poświęceń. Przyjaciele świadczą sobie przysługi, odnoszą się do siebie z uznaniem, rozłąka nie podkopuje ich związku. Czy należy poszukiwać wielu przyjaciół? Arystoteles twierdzi, że wystarczy mieć niewielu, „tak jak niewielka ilość przyprawy wystarcza w potrawach”.

Znaczenie uczucia przyjaźni w harmonijnym układaniu stosunków między ludźmi dostrzegano już bardzo dawno i we wszystkich zakątkach świata. Jak mówi znane porzekadło: „przysłowia są mądrością narodów”. Cóż byłaby to za mądrość, gdyby pomijano w niej kwestię przyjaźni? I rzeczywiście, w obiegowej mądrości różnych ludów i narodów nie jest ona pomijana. Rosyjskie przysłowie „Powiedz, kim są twoi przyjaciele, a powiem ci, kim jesteś” stało się również polskim powiedzeniem. W Mongolii usłyszymy, że „wprawdzie zwycięzca ma wielu przyjaciół, ale zwyciężony ma dobrych przyjaciół”.

Wszystkie przytoczone tutaj argumenty skłaniają do wygłoszenia krótkiej apologii⁵ przyjaźni. Przyjaźń uczy nas powściągliwości: traktowania potrzeb przyjaciół na równi z naszymi własnymi. Uczy nas wyrozumiałości dla naszej i cudzej słabości, przywar⁶ i różnych niedostatków. Mieć przyjaciela to mieć powiernika⁷. Przyjaciel, jak nikt inny, potrafi szczerze ukazać nam nasze możliwości i zarazem wskazać na nasze braki i ograniczenia. Im więcej tworzy się kręgów przyjacielskich, tym większy jest poziom uspołecznienia. Przyjaźń bowiem, wraz z zaufaniem i życzliwością, zachęca do uczestnictwa w życiu zbiorowym, rodzi potrzebę serdecznego kontaktu, wymiany myśli.

(Na podstawie: Andrzej Kojder, Pochwała przyjaźni, [w:] Kultury religijne. Perspektywy socjologiczne, red. Andrzej Wójtowicz, Warszawa – Tyczyn 2005.)

¹ Agora – rynek w miastach greckich, będący ośrodkiem życia politycznego, religijnego, czasem handlowego. ² Face-to-face (ang.) – twarzą w twarz. ³ Prekursor – człowiek, który coś zapoczątkował, np. jakąś ideę. ⁴ Arystoteles – filozof starożytnej Grecji. ⁵ Apologia – tu: pochwała. ⁶ Przywara – ujemna cecha charakteru. ⁷ Powiernik – osoba zaufana, której ktoś się zwierza ze swoich spraw osobistych i tajemnic.

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstało streszczenie tekstu Pochwała przyjaźni.

Andrzej Kojder rozpoczyna swoje rozważania od …………………………………… .

W kolejnych akapitach odwołuje się do …………………………………… .

Przywołuje również przysłowia dotyczące przyjaźni, aby …………………………………… .

Podsumowując rozważania, stwierdza, że …………………………………… .

Andrzej Kojder POCHWAŁA PRZYJAŹNI

Świat współczesny nie przypomina ateńskiej agory¹. Ludziom w XXI wieku jest bliżej do siebie, ale rzadziej i krócej są ze sobą. Będąc w ciągłym ruchu, nawiązują za pośrednictwem nowych mediów kontakty powierzchowne i krótkotrwałe. Nie mają czasu na przyjaźń, co najwyżej zawierają znajomości. Monitor komputera i klawiatura oraz wyświetlacz telefonu komórkowego zastępują im kontakty face-to-face² lub też są nowym, uproszczonym rodzajem tych kontaktów.

W szybko zmieniającym się świecie coraz częściej słyszy się pytanie: Co w życiu jest ważne? Zapytano o to filozofa Leszka Kołakowskiego, który odpowiedział: „[…] wśród dóbr ważnych w życiu na pierwszym miejscu jest przyjaźń. Potrzebujemy osób, którym możemy ufać, o których wiemy, że nas nie oszukają, nie zdradzą, pomogą w potrzebie i że my powinniśmy im służyć w biedach, które przecież każdego spotykają i które bez przyjaciół bardzo trudno jest przetrwać. Co więcej – przyjaźń to jest dobro, które w bardzo dużym stopniu zależy od nas. Możemy je sami własnym wysiłkiem utkać. Bo przyjaźń to więź zaufania, którą każdy z nas może wokół siebie budować”.

W myśli europejskiej prekursorem³ rozważań o przyjaźni jest Arystoteles⁴. Wszelka przyjaźń, zauważa Arystoteles, polega na podobieństwie i zaufaniu. Jej rola jest wieloraka. Ludziom młodym pomaga uniknąć błędów, ludzi dojrzałych pobudza do większych czynów, a starszych otacza opieką i wzmacnia ich nadwątlone siły. Podstawą przyjaźni jest wzajemna życzliwość, zgodność upodobań, gotowość do poświęceń. Przyjaciele świadczą sobie przysługi, odnoszą się do siebie z uznaniem, rozłąka nie podkopuje ich związku. Czy należy poszukiwać wielu przyjaciół? Arystoteles twierdzi, że wystarczy mieć niewielu, „tak jak niewielka ilość przyprawy wystarcza w potrawach”.

Znaczenie uczucia przyjaźni w harmonijnym układaniu stosunków między ludźmi dostrzegano już bardzo dawno i we wszystkich zakątkach świata. Jak mówi znane porzekadło: „przysłowia są mądrością narodów”. Cóż byłaby to za mądrość, gdyby pomijano w niej kwestię przyjaźni? I rzeczywiście, w obiegowej mądrości różnych ludów i narodów nie jest ona pomijana. Rosyjskie przysłowie „Powiedz, kim są twoi przyjaciele, a powiem ci, kim jesteś” stało się również polskim powiedzeniem. W Mongolii usłyszymy, że „wprawdzie zwycięzca ma wielu przyjaciół, ale zwyciężony ma dobrych przyjaciół”.

Wszystkie przytoczone tutaj argumenty skłaniają do wygłoszenia krótkiej apologii⁵ przyjaźni. Przyjaźń uczy nas powściągliwości: traktowania potrzeb przyjaciół na równi z naszymi własnymi. Uczy nas wyrozumiałości dla naszej i cudzej słabości, przywar⁶ i różnych niedostatków. Mieć przyjaciela to mieć powiernika⁷. Przyjaciel, jak nikt inny, potrafi szczerze ukazać nam nasze możliwości i zarazem wskazać na nasze braki i ograniczenia. Im więcej tworzy się kręgów przyjacielskich, tym większy jest poziom uspołecznienia. Przyjaźń bowiem, wraz z zaufaniem i życzliwością, zachęca do uczestnictwa w życiu zbiorowym, rodzi potrzebę serdecznego kontaktu, wymiany myśli.

(Na podstawie: Andrzej Kojder, Pochwała przyjaźni, [w:] Kultury religijne. Perspektywy socjologiczne, red. Andrzej Wójtowicz, Warszawa – Tyczyn 2005.)

¹ Agora – rynek w miastach greckich, będący ośrodkiem życia politycznego, religijnego, czasem handlowego. ² Face-to-face (ang.) – twarzą w twarz. ³ Prekursor – człowiek, który coś zapoczątkował, np. jakąś ideę. ⁴ Arystoteles – filozof starożytnej Grecji. ⁵ Apologia – tu: pochwała. ⁶ Przywara – ujemna cecha charakteru. ⁷ Powiernik – osoba zaufana, której ktoś się zwierza ze swoich spraw osobistych i tajemnic.

Z podanych pytań wskaż to, na które nie można znaleźć odpowiedzi w tekście Pochwała przyjaźni. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Andrzej Kojder POCHWAŁA PRZYJAŹNI

Świat współczesny nie przypomina ateńskiej agory¹. Ludziom w XXI wieku jest bliżej do siebie, ale rzadziej i krócej są ze sobą. Będąc w ciągłym ruchu, nawiązują za pośrednictwem nowych mediów kontakty powierzchowne i krótkotrwałe. Nie mają czasu na przyjaźń, co najwyżej zawierają znajomości. Monitor komputera i klawiatura oraz wyświetlacz telefonu komórkowego zastępują im kontakty face-to-face² lub też są nowym, uproszczonym rodzajem tych kontaktów.

W szybko zmieniającym się świecie coraz częściej słyszy się pytanie: Co w życiu jest ważne? Zapytano o to filozofa Leszka Kołakowskiego, który odpowiedział: „[…] wśród dóbr ważnych w życiu na pierwszym miejscu jest przyjaźń. Potrzebujemy osób, którym możemy ufać, o których wiemy, że nas nie oszukają, nie zdradzą, pomogą w potrzebie i że my powinniśmy im służyć w biedach, które przecież każdego spotykają i które bez przyjaciół bardzo trudno jest przetrwać. Co więcej – przyjaźń to jest dobro, które w bardzo dużym stopniu zależy od nas. Możemy je sami własnym wysiłkiem utkać. Bo przyjaźń to więź zaufania, którą każdy z nas może wokół siebie budować”.

W myśli europejskiej prekursorem³ rozważań o przyjaźni jest Arystoteles⁴. Wszelka przyjaźń, zauważa Arystoteles, polega na podobieństwie i zaufaniu. Jej rola jest wieloraka. Ludziom młodym pomaga uniknąć błędów, ludzi dojrzałych pobudza do większych czynów, a starszych otacza opieką i wzmacnia ich nadwątlone siły. Podstawą przyjaźni jest wzajemna życzliwość, zgodność upodobań, gotowość do poświęceń. Przyjaciele świadczą sobie przysługi, odnoszą się do siebie z uznaniem, rozłąka nie podkopuje ich związku. Czy należy poszukiwać wielu przyjaciół? Arystoteles twierdzi, że wystarczy mieć niewielu, „tak jak niewielka ilość przyprawy wystarcza w potrawach”.

Znaczenie uczucia przyjaźni w harmonijnym układaniu stosunków między ludźmi dostrzegano już bardzo dawno i we wszystkich zakątkach świata. Jak mówi znane porzekadło: „przysłowia są mądrością narodów”. Cóż byłaby to za mądrość, gdyby pomijano w niej kwestię przyjaźni? I rzeczywiście, w obiegowej mądrości różnych ludów i narodów nie jest ona pomijana. Rosyjskie przysłowie „Powiedz, kim są twoi przyjaciele, a powiem ci, kim jesteś” stało się również polskim powiedzeniem. W Mongolii usłyszymy, że „wprawdzie zwycięzca ma wielu przyjaciół, ale zwyciężony ma dobrych przyjaciół”.

Wszystkie przytoczone tutaj argumenty skłaniają do wygłoszenia krótkiej apologii⁵ przyjaźni. Przyjaźń uczy nas powściągliwości: traktowania potrzeb przyjaciół na równi z naszymi własnymi. Uczy nas wyrozumiałości dla naszej i cudzej słabości, przywar⁶ i różnych niedostatków. Mieć przyjaciela to mieć powiernika⁷. Przyjaciel, jak nikt inny, potrafi szczerze ukazać nam nasze możliwości i zarazem wskazać na nasze braki i ograniczenia. Im więcej tworzy się kręgów przyjacielskich, tym większy jest poziom uspołecznienia. Przyjaźń bowiem, wraz z zaufaniem i życzliwością, zachęca do uczestnictwa w życiu zbiorowym, rodzi potrzebę serdecznego kontaktu, wymiany myśli.

(Na podstawie: Andrzej Kojder, Pochwała przyjaźni, [w:] Kultury religijne. Perspektywy socjologiczne, red. Andrzej Wójtowicz, Warszawa – Tyczyn 2005.)

¹ Agora – rynek w miastach greckich, będący ośrodkiem życia politycznego, religijnego, czasem handlowego. ² Face-to-face (ang.) – twarzą w twarz. ³ Prekursor – człowiek, który coś zapoczątkował, np. jakąś ideę. ⁴ Arystoteles – filozof starożytnej Grecji. ⁵ Apologia – tu: pochwała. ⁶ Przywara – ujemna cecha charakteru. ⁷ Powiernik – osoba zaufana, której ktoś się zwierza ze swoich spraw osobistych i tajemnic.

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń w odniesieniu do 2. i 3. akapitu tekstu Pochwała przyjaźni. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Andrzej Kojder POCHWAŁA PRZYJAŹNI

Świat współczesny nie przypomina ateńskiej agory¹. Ludziom w XXI wieku jest bliżej do siebie, ale rzadziej i krócej są ze sobą. Będąc w ciągłym ruchu, nawiązują za pośrednictwem nowych mediów kontakty powierzchowne i krótkotrwałe. Nie mają czasu na przyjaźń, co najwyżej zawierają znajomości. Monitor komputera i klawiatura oraz wyświetlacz telefonu komórkowego zastępują im kontakty face-to-face² lub też są nowym, uproszczonym rodzajem tych kontaktów.

W szybko zmieniającym się świecie coraz częściej słyszy się pytanie: Co w życiu jest ważne? Zapytano o to filozofa Leszka Kołakowskiego, który odpowiedział: „[…] wśród dóbr ważnych w życiu na pierwszym miejscu jest przyjaźń. Potrzebujemy osób, którym możemy ufać, o których wiemy, że nas nie oszukają, nie zdradzą, pomogą w potrzebie i że my powinniśmy im służyć w biedach, które przecież każdego spotykają i które bez przyjaciół bardzo trudno jest przetrwać. Co więcej – przyjaźń to jest dobro, które w bardzo dużym stopniu zależy od nas. Możemy je sami własnym wysiłkiem utkać. Bo przyjaźń to więź zaufania, którą każdy z nas może wokół siebie budować”.

W myśli europejskiej prekursorem³ rozważań o przyjaźni jest Arystoteles⁴. Wszelka przyjaźń, zauważa Arystoteles, polega na podobieństwie i zaufaniu. Jej rola jest wieloraka. Ludziom młodym pomaga uniknąć błędów, ludzi dojrzałych pobudza do większych czynów, a starszych otacza opieką i wzmacnia ich nadwątlone siły. Podstawą przyjaźni jest wzajemna życzliwość, zgodność upodobań, gotowość do poświęceń. Przyjaciele świadczą sobie przysługi, odnoszą się do siebie z uznaniem, rozłąka nie podkopuje ich związku. Czy należy poszukiwać wielu przyjaciół? Arystoteles twierdzi, że wystarczy mieć niewielu, „tak jak niewielka ilość przyprawy wystarcza w potrawach”.

Znaczenie uczucia przyjaźni w harmonijnym układaniu stosunków między ludźmi dostrzegano już bardzo dawno i we wszystkich zakątkach świata. Jak mówi znane porzekadło: „przysłowia są mądrością narodów”. Cóż byłaby to za mądrość, gdyby pomijano w niej kwestię przyjaźni? I rzeczywiście, w obiegowej mądrości różnych ludów i narodów nie jest ona pomijana. Rosyjskie przysłowie „Powiedz, kim są twoi przyjaciele, a powiem ci, kim jesteś” stało się również polskim powiedzeniem. W Mongolii usłyszymy, że „wprawdzie zwycięzca ma wielu przyjaciół, ale zwyciężony ma dobrych przyjaciół”.

Wszystkie przytoczone tutaj argumenty skłaniają do wygłoszenia krótkiej apologii⁵ przyjaźni. Przyjaźń uczy nas powściągliwości: traktowania potrzeb przyjaciół na równi z naszymi własnymi. Uczy nas wyrozumiałości dla naszej i cudzej słabości, przywar⁶ i różnych niedostatków. Mieć przyjaciela to mieć powiernika⁷. Przyjaciel, jak nikt inny, potrafi szczerze ukazać nam nasze możliwości i zarazem wskazać na nasze braki i ograniczenia. Im więcej tworzy się kręgów przyjacielskich, tym większy jest poziom uspołecznienia. Przyjaźń bowiem, wraz z zaufaniem i życzliwością, zachęca do uczestnictwa w życiu zbiorowym, rodzi potrzebę serdecznego kontaktu, wymiany myśli.

(Na podstawie: Andrzej Kojder, Pochwała przyjaźni, [w:] Kultury religijne. Perspektywy socjologiczne, red. Andrzej Wójtowicz, Warszawa – Tyczyn 2005.)

¹ Agora – rynek w miastach greckich, będący ośrodkiem życia politycznego, religijnego, czasem handlowego. ² Face-to-face (ang.) – twarzą w twarz. ³ Prekursor – człowiek, który coś zapoczątkował, np. jakąś ideę. ⁴ Arystoteles – filozof starożytnej Grecji. ⁵ Apologia – tu: pochwała. ⁶ Przywara – ujemna cecha charakteru. ⁷ Powiernik – osoba zaufana, której ktoś się zwierza ze swoich spraw osobistych i tajemnic.

Wyjaśnij sens sformułowania przywołanego w 4. akapicie tekstu Pochwała przyjaźni: wprawdzie zwycięzca ma wielu przyjaciół, ale zwyciężony ma dobrych przyjaciół.

Obejrzyj poniższą grafikę.

Grafika Pawła Kuczyńskiego (cykl Wyspy, 2015) przedstawia kilkanaście unoszących się w powietrzu, rozłożonych smartfonów, których ekrany wypełnia woda — każdy telefon jest małą wyspą pływającą po niebieskim tle. Na środku ekranu każdego telefonu wyrasta z piasku niewielka wysepka z palmą, a na każdej z tych wysepek siedzi samotnie jedna osoba (odizolowana, zajęta sobą — jedna z postaw np. wygląda, jakby czytała lub coś trzymała w rękach). Telefony-wyspy unoszą się w powietrzu w dużej odległości od siebie, bez żadnych mostów, linek czy innych połączeń między nimi.

(Paweł Kuczyński, Wyspy, www.digitalyouth.pl)

Czy grafika Pawła Kuczyńskiego mogłaby być ilustracją do tekstu Pochwała przyjaźni? Uzasadnij swoją odpowiedź.

Przeczytaj definicję wyrazu związek.

1. «stosunek między rzeczami, zjawiskami itp. połączonymi ze sobą w jakiś sposób»
2. «stosunki łączące ludzi, oparte na uczuciu, pokrewieństwie»
3. «kontakt z kimś lub czymś»
4. «organizacja skupiająca ludzi mających wspólne cele»

(www.sjp.pwn.pl)

Dokończ poniższe zdania. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.

W wypowiedzeniu Nie ma żadnego związku teorii z praktyką wyraz związek został użyty w znaczeniu A/B. W takim samym znaczeniu tego wyrazu użyto w wypowiedzeniu C/D.

17.1. Spośród podanych niżej wyrazów wybierz te, które należą do tej samej rodziny wyrazów. Wypisz oznaczenia literowe tych wyrazów.

A. lubiany B. przyjaźń C. przyjaciel D. koleżanka E. zaprzyjaźniony

Wyrazy należące do tej samej rodziny wyrazów oznaczono literami: ……………………………

17.2. Dopisz przymiotnik należący do tej samej rodziny wyrazów, do której należą wyrazy wróg i wrogość.

Przymiotnik należący do tej samej rodziny wyrazów: ……………………………………………...

Napisz zaproszenie na piknik szkolny zorganizowany z okazji Światowego Dnia Życzliwości i Przyjaźni. Zachęć do uczestnictwa w tym wydarzeniu, używając dwóch argumentów.

Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.